به گزارش روابط‌عمومی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، مجموعه «در قاب یک سند» با هدف معرفی و بازشناسی اسناد مهم و گاه مغفول‌مانده موجود در گنجینه آرشیوی این سازمان طراحی شده است و در هر شماره، یکی از اسناد تاریخی، فرهنگی، اداری یا اجتماعی موجود در آرشیو ملی ایران را معرفی و بررسی می‌کند.

بیست‌ونهمین شماره این مجموعه به مناسبت ۱۲ بهمن، سالروز ورود امام خمینی(ره) به میهن، به معرفی سندی با عنوان «دستورالعمل کمیته انتظامات در خصوص شرح وظایف مسئولین راهپیمایی و انتظامی واحدهای مختلف استقبال از آیت‌الله خمینی(ره)» اختصاص دارد. تاریخ تحریر این سند، بهمن ۱۳۵۷ است.

در پی انتشار خبر بازگشت قریب‌الوقوع امام خمینی(ره) به ایران، بنا به پیشنهاد استاد مرتضی مطهری، کمیته‌ای برای برگزاری مراسم استقبال از ایشان در تاریخ ۳ بهمن ۱۳۵۷ تشکیل شد. این کمیته، به‌عنوان یکی از نهادهای انقلابی فعال در روزهای منتهی به پیروزی انقلاب اسلامی، مأموریت یافت تمهیدات لازم را برای ورود امام خمینی(ره) به کشور فراهم کند.

اهداف اصلی تشکیل کمیته استقبال، تأمین امنیت بازگشت امام خمینی(ره)، حفاظت از ایشان، سازمان‌دهی نیروهای انقلابی و سامان‌دهی امور انتظامی و اجرایی مراسم استقبال بود. در نخستین جلسه رسمی کمیته، آیت‌الله مرتضی مطهری به‌عنوان رئیس انتخاب شد و پس از آن، شاخه‌ها و گروه‌های کاری مختلفی با وظایف مشخص در چارچوب ساختار کمیته شکل گرفت.

سند مورد بررسی، دستورالعمل کمیته انتظامات است که در ۱۴ بند، وظایف مسئولان راهپیمایی و مأموران انتظامی واحدهای مختلف مراسم استقبال از امام خمینی(ره) را شرح داده است.

متن این دستورالعمل با بخشی از آیه ۱۴۳ سوره بقره آغاز می‌شود:

«وَجَعَلْنَاکُمْ أُمَّةً وَسَطًا لِتَکُونُوا شُهَدَاءَ عَلَى النَّاسِ»

نخستین بند سند، بر صیانت از جریان اصیل نهضت اسلامی به رهبری امام خمینی(ره) و برگزاری منظم و ایمن مراسم استقبال تأکید دارد. در ادامه، مأموران انتظامات موظف شده‌اند با تذکرهای عمومی و هدایت صحیح جمعیت، از ازدحام، بی‌نظمی و بروز تلفات جانی جلوگیری کنند و مسیرها را باز نگه دارند.

در این دستورالعمل، رعایت احترام کامل نسبت به مردم و برخورد همراه با خوش‌رویی، صبر و زبان نرم از اصول اساسی انتظامات معرفی شده است. بر همین اساس، مأموران انتظامی باید خود را خدمتگزار مردم بدانند و در انجام وظایف خود، شأن و حرمت شرکت‌کنندگان در مراسم را رعایت کنند.

در بندهای بعدی سند آمده است که در صورت مشاهده رفتارهای مغایر با خط‌مشی نهضت اسلامی، انتظامات باید ابتدا با تذکر ملایم اقدام کند و در صورت لزوم، موضوع را از طریق سلسله‌مراتب و مسئولان بالاتر پیگیری کند.

هماهنگی کامل با پیام‌ها و دستورهایی که از طریق بلندگو اعلام می‌شود، توصیه مردم به تبعیت از شعارهای رسمی، مدیریت صحیح نشریات و اعلامیه‌ها، رسیدگی به امور خاص مانند تحویل کودکان گمشده به مساجد تعیین‌شده، سامان‌دهی امور بانوان از سوی خواهران، حفظ سکوت و آرامش در زمان سخنرانی امام خمینی(ره) و هدایت منظم مردم پس از پایان مراسم، به‌ویژه در محوطه بهشت‌زهرا و مسیرهای خروجی، از دیگر مسئولیت‌های مهم انتظامات در این سند است.

این سند از آن جهت اهمیت دارد که بخشی از سازوکار اجرایی، انضباطی و مردمی مراسم استقبال از امام خمینی(ره) را در یکی از حساس‌ترین مقاطع تاریخ انقلاب اسلامی نشان می‌دهد و تصویری روشن از چگونگی سازمان‌دهی نیروهای مردمی در روزهای منتهی به پیروزی انقلاب ارائه می‌کند.

این سند با شماره ۳۸۷۵-۲۸۰ در آرشیو ملی ایران نگهداری می‌شود.